Pedagojik formasyona başvuru, merkezi bir sistemden değil, formasyon eğitimi veren üniversitenin ilan ettiği takvim ve şartlar çerçevesinde, genellikle o üniversitenin internet sitesindeki başvuru ekranından yapılır. Başvurudan önce mezun olduğunuz ya da okuduğunuz bölümün öğretmenlik alanlarıyla eşleşip eşleşmediğini kontrol etmeniz gerekir. Formasyon tek başına öğretmen olarak atanmayı sağlamaz; öğretmenliğe giriş için ayrıca güncel sınav ve atama şartlarını karşılamak gerekir.
Pedagojik formasyon nedir, kimler alabilir?
Pedagojik formasyon, eğitim fakültesi dışındaki bölümlerden mezun olan ya da bu bölümlerde okuyan kişilere öğretmenlik meslek bilgisi kazandıran eğitimdir. Fen-edebiyat, ilahiyat, güzel sanatlar, spor bilimleri gibi fakültelerin belirli bölümlerinde okuyanlar en sık başvuran gruptur.
Burada kritik nokta şu: Her bölüm her öğretmenlik alanına karşılık gelmez. Hangi bölümün hangi branşta öğretmenliğe kaynak olduğu, Millî Eğitim Bakanlığının yayımladığı öğretmenlik alanları ve atamaya esas yükseköğretim programları listesiyle belirlenir. Bölümünüz bu listede yoksa formasyon almanız öğretmenlik açısından bir işe yaramayabilir.
Formasyon uygulaması yıllar içinde nasıl değişti?
Formasyon, Türkiye’de sık değişen düzenlemelerden biri. Bir dönem mezunlara yönelik sertifika programları yaygınken, daha sonra Yükseköğretim Kurulu formasyon derslerini lisans eğitimi içine, seçmeli dersler şeklinde yerleştiren bir modele geçti. Mezunlara yönelik programların açılıp açılmaması ise dönemden döneme farklılık gösterdi.
Bu yüzden internette okuduğunuz eski bir rehberdeki bilgi bugün geçerli olmayabilir. Başvurmadan önce mutlaka Yükseköğretim Kurulu duyurularını ve başvurmak istediğiniz üniversitenin güncel ilanını okuyun.
Formasyona nasıl başvurulur? Adım adım süreç
Uygulamanın ayrıntıları üniversiteye göre değişse de başvuru genellikle aşağıdaki sırayla ilerler:
- Bölüm uygunluğunu kontrol edin. Mezun olduğunuz ya da okuduğunuz programın MEB’in öğretmenlik alanları listesinde yer alıp almadığına bakın.
- Formasyon veren üniversiteleri belirleyin. Lisans öğrencisiyseniz önce kendi üniversitenizin öğrenci işleri ya da eğitim fakültesi duyurularını takip edin. Mezunsanız program açan üniversitelerin ilanlarını araştırın.
- İlanı baştan sona okuyun. Kontenjan, başvuru tarihleri, sıralama ölçütü (çoğu durumda not ortalaması), ücret ve ders programı ilanda yer alır.
- Başvuru formunu doldurun. Başvuru çoğunlukla üniversitenin kendi sistemi üzerinden, e-Devlet ya da T.C. kimlik numarasıyla giriş yapılarak alınır.
- Belgeleri yükleyin veya teslim edin. İstenen belgeler eksiksiz değilse başvuru değerlendirmeye alınmayabilir.
- Sonuçları ve kesin kayıt tarihlerini takip edin. Asil listede yer alanlar belirtilen sürede kayıt yaptırmazsa yedeklere geçilir.
Lisans öğrencileri için başvuru
Lisans öğrencisiyseniz formasyon dersleri, uygun bölümlerde seçmeli ders olarak sunulabilir. Bu durumda ayrı bir başvuru yerine ders seçim döneminde ilgili dersleri almanız yeterli olabilir. Bazı üniversitelerde ise ön başvuru ve kontenjan uygulaması bulunur. En doğru bilgiyi bölüm danışmanınızdan ve öğrenci işlerinden alırsınız.
Mezunlar için başvuru
Mezunlar için formasyon imkânı, üniversitelerin program açıp açmamasına bağlıdır. Açılan programlarda kontenjan sınırlı olduğundan sıralama genellikle mezuniyet not ortalamasına göre yapılır. Ücretli olan programlarda tutar üniversiteye göre değişir; güncel ücreti yalnızca ilgili üniversitenin ilanından öğrenebilirsiniz.
Başvuruda genellikle istenen belgeler
Belge listesi üniversiteden üniversiteye fark gösterebilir, ancak çoğu ilanda şunlar yer alır:
- Diploma ya da geçici mezuniyet belgesi (öğrenciler için öğrenci belgesi)
- Not dökümü (transkript)
- Nüfus cüzdanı fotokopisi veya kimlik bilgileri
- Vesikalık fotoğraf
- Yurt dışı diplomaları için denklik belgesi
- Ücretli programlarda ödeme dekontu
Yurt dışında mezun olduysanız denklik işlemini başvuru tarihinden önce tamamlamanız gerekebilir; bu süreç zaman aldığı için erkenden başlayın.
Formasyon eğitiminde hangi dersler var?
Formasyon programlarında öğretmenlik meslek bilgisine yönelik dersler okutulur. Ders adları dönem dönem güncellense de içerik genel olarak şu konuları kapsar:
- Eğitime giriş ve eğitim psikolojisi
- Öğretim ilke ve yöntemleri
- Ölçme ve değerlendirme
- Sınıf yönetimi
- Özel öğretim yöntemleri (branşa özgü)
- Okullarda gözlem ve öğretmenlik uygulaması
Öğretmenlik uygulaması dersi, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda yürütülür ve devam zorunluluğu genellikle sıkıdır. Çalışıyorsanız bu dersin saatlerini önceden planlamanız gerekir.
Öğretmenliğe nasıl başvurulur?
Formasyon, öğretmenlik yolunda bir basamaktır; atama için tek başına yeterli değildir. Öğretmenliğe giriş sistemi de son yıllarda değişti. Öğretmenlik Meslek Kanunu ile birlikte öğretmen adaylarının ÖSYM tarafından yapılan Akademi Giriş Sınavına (AGS) girmesi ve başarılı olanların Millî Eğitim Akademisindeki hazırlık eğitimini tamamlaması öngörüldü. Uygulamanın ayrıntıları, geçiş hükümleri ve hangi adaylardan formasyon şartı arandığı ise yönetmelik ve kılavuzlarla belirleniyor.
Genel hatlarıyla öğretmenliğe başvuru süreci şöyle işler:
- Öğretmenlik alanına uygun bir lisans programından mezun olmak
- Gereken durumlarda pedagojik formasyon eğitimini tamamlamak
- ÖSYM’nin ilgili sınavına başvurup girmek
- Sınav sonucuna ve kontenjanlara göre yapılan yerleştirme ya da tercih sürecine katılmak
- Hazırlık eğitimi, aday öğretmenlik ve benzeri aşamaları tamamlamak
Sözleşmeli, kadrolu ya da ücretli öğretmenlik gibi farklı istihdam türlerinin şartları da birbirinden ayrılır. Ücretli öğretmenlik başvuruları çoğu durumda il ve ilçe millî eğitim müdürlükleri üzerinden alınır. Güncel şartlar için Millî Eğitim Bakanlığı ve ÖSYM duyurularını takip etmek en güvenli yoldur.
Başvurudan önce dikkat edilmesi gerekenler
Formasyon hem zaman hem de çoğu zaman para gerektirir. Bu yüzden karar vermeden önce birkaç pratik kontrol yapmanız sizi gereksiz masraftan korur:
- Resmî olmayan kaynaklara güvenmeyin. Sosyal medyada ya da aracı firmalarda “garantili formasyon” gibi vaatlerle karşılaşabilirsiniz. Formasyon yalnızca yetkili üniversiteler tarafından verilir; ücret ödemeden önce programın üniversitenin resmî sitesinde ilan edildiğinden emin olun.
- Bölümünüzün öğretmenlik alanıyla eşleştiğini başvurudan önce doğrulayın; sonradan fark etmek emeğinizi boşa çıkarabilir.
- Branşınızdaki atama ihtiyacını araştırın. Bazı alanlarda kontenjan oldukça sınırlı olabilir.
- Uzaktan eğitimle verilen derslerle yüz yüze yürütülen uygulama derslerini ayırt edin; uygulama kısmı genellikle fiziksel katılım ister.
- Aldığınız belgenin hangi mevzuata göre düzenlendiğini ve öğretmenlik başvurularında geçerli olup olmadığını üniversiteye sorun.
Sıkça Sorulan Sorular
Formasyona nasıl başvurulur, e-Devlet üzerinden başvuru var mı?
Formasyon için tek bir merkezi e-Devlet başvurusu bulunmaz. Başvurular, programı açan üniversitenin kendi sistemi üzerinden alınır. Bazı üniversiteler kimlik doğrulama için e-Devlet girişini kullanabilir, ancak başvurunun muhatabı üniversitedir.
Her bölüm mezunu formasyon alabilir mi?
Hayır. Formasyonun öğretmenlik açısından anlam taşıması için bölümünüzün MEB’in belirlediği öğretmenlik alanlarından birine kaynak program olması gerekir. Listede yer almayan bir bölümden mezunsanız formasyon belgesi atama hakkı doğurmaz.
Formasyon almadan öğretmen olunur mu?
Eğitim fakültesi mezunları zaten öğretmenlik meslek bilgisi derslerini lisans eğitiminde aldığı için ayrıca formasyona ihtiyaç duymaz. Diğer bölüm mezunları için formasyon şartının nasıl uygulanacağı, yürürlükteki öğretmenlik mevzuatına ve sınav kılavuzlarına göre değişir; bu konuyu güncel kılavuzdan kontrol etmek gerekir.
Formasyon eğitimi ne kadar sürer?
Süre, programın yapısına göre değişir. Lisans içinde seçmeli ders olarak alındığında eğitim birkaç döneme yayılır. Mezunlara yönelik programlarda ise genellikle iki dönem civarında bir süre öngörülür, ancak kesin süreyi üniversitenin ilanındaki ders planı belirler.




