“5 yıl ceza alan ne kadar yatar?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. 5 yıllık hapis cezasında kişinin fiilen ceza infaz kurumunda geçireceği süre; suçun türüne, suç tarihine, uygulanacak koşullu salıverilme oranına, denetimli serbestlik şartlarının oluşup oluşmadığına, tekerrür durumuna, tutuklulukta geçirilen sürenin mahsubuna ve varsa özel infaz hükümlerine göre değişir.
Bu nedenle “5 yıl ceza alan herkes 2 yıl 6 ay yatar” ya da “5 yıllık cezanın her durumda üçte ikisi infaz edilir” biçimindeki genel kabuller doğru değildir. Öncelikle mahkûmiyetin hangi infaz rejimine tabi olduğunun belirlenmesi gerekir. Bu içerikte 5 yıllık bir cezada infaz hesabının hangi adımlarla yapıldığını, oranların nasıl uygulandığını ve hangi durumların sonucu değiştirdiğini bulacaksınız.
1. Konunun Yasal Çerçevesi
İnfaz hesabı, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun çerçevesinde yapılır. Bu Kanun’un 107. maddesi koşullu salıverilme oranlarını ve şartlarını, 105/A maddesi ise denetimli serbestlik yoluyla infazı düzenler. 7242 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler infaz rejiminde belirleyici rol oynar.
| Kriter | 5 yıllık ceza bakımından durum |
| Yasal dayanak | 5275 sayılı Kanun m. 105/A ve m. 107 |
| Toplam ceza | 5 yıl = 60 ay |
| Genel koşullu salıverilme oranı | 1/2 → koşullu salıverilme hesabı 30 ay |
| Özel infaz oranları | Bazı suçlarda 2/3 veya 3/4 uygulanır |
| Denetimli serbestlik | Kanundaki şartların oluşması hâlinde, en fazla 3 yıl |
| İnfazı etkileyen unsurlar | Suç türü, suç tarihi, tekerrür, tutukluluk mahsubu, özel hükümler |
| 2025 değişikliği | 105/A’daki 1/10 ve en az 5 gün şartı, 4 Haziran 2025 öncesi suçlara uygulanmaz |
| Kesin hesap | Hüküm, müddetname ve infaz dosyası üzerinden yapılır |
2. 5 Yıl Hapis Cezasında Koşullu Salıverilme
Genel infaz rejimine tabi süreli hapis cezalarında koşullu salıverilmenin temel oranı cezanın yarısıdır. Hükümlünün infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir. Kanunda belirli suçlar için genel orandan farklı koşullu salıverilme oranları öngörülmüştür.
5 yıl, 60 aya karşılık gelir. Uygulanacak orana göre koşullu salıverilmeye esas süre şöyle hesaplanır:
| Toplam ceza | Oran | Koşullu salıverilme hesabı | Karşılığı |
| 5 yıl (60 ay) | 1/2 | 60 × 1/2 = 30 ay | 2 yıl 6 ay |
| 5 yıl (60 ay) | 2/3 | 60 × 2/3 = 40 ay | 3 yıl 4 ay |
| 5 yıl (60 ay) | 3/4 | 60 × 3/4 = 45 ay | 3 yıl 9 ay |
Bu hesaplar, doğrudan ceza infaz kurumunda geçirilecek süreyi değil, koşullu salıverilmeye esas süreyi gösterir.
30 ay, kişinin mutlaka 30 ay boyunca cezaevinde kalacağı anlamına gelmez. Denetimli serbestlik, açık ceza infaz kurumuna ayrılma ve tutukluluk mahsubu gibi hususlar ayrıca değerlendirilir. Aynı şekilde 2/3 veya 3/4 oranının uygulanıp uygulanmayacağı, mahkûmiyete konu suçun ve ilgili kanun hükmünün incelenmesiyle belirlenir.
3. Suç Türü 5 Yıl Ceza Hesabını Değiştirir mi?
Evet. Aynı miktarda hapis cezası verilmiş olsa bile uygulanacak koşullu salıverilme oranı suçun niteliğine göre değişir. Bu nedenle 5 yıllık cezada oran belirlenmeden yapılan hiçbir hesap güvenilir değildir.
| Suç grubu | Oran | Açıklama |
| Adi suçlar (genel) | 1/2 | Diğer kategorilere girmeyen suçlar |
| Kasten öldürme (TCK 81, 82, 83) | 2/3 | Basit, nitelikli ve taksirle öldürme |
| Cinsel suçlar (TCK 102–105) | 2/3 | Denetimli serbestlik bakımından ayrıca sınırlamalar bulunur |
| Terör suçları (TMK) | 3/4 | Denetimli serbestlik uygulanmaz veya son derece kısıtlıdır |
| Uyuşturucu ticareti (TCK 188/3) | 3/4 | İmal, ithal ve ihraç suçları dâhil |
| Birinci tekerrür | 2/3 | Tüm suç türlerinde oran yükseltilir |
| İkinci tekerrür | 3/4 | Bu hâlde denetimli serbestlik uygulanmaz |
Bu nedenle 5 yıllık ceza bakımından önce şu soruların cevaplanması gerekir: Mahkûmiyet hangi suçtan verildi? Suç tarihi nedir? Suç özel bir infaz rejimine tabi mi? Tekerrür hükmü uygulanmış mı? Tutuklulukta geçirilen bir süre var mı? Birden fazla ceza içtima ettirilmiş mi?
4. Denetimli Serbestlik 5 Yıl Cezayı Nasıl Etkiler?
Şartları oluştuğunda denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının belirli bir bölümünü ceza infaz kurumu dışında denetim altında geçirmesine imkân sağlar. Uygulama, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinde düzenlenmiştir. İyi hâlli olup açık ceza infaz kurumunda bulunan veya açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartlarını taşıyan hükümlüler bakımından, koşullu salıverilme tarihine kadar olan sürenin en fazla üç yılı denetimli serbestlikle infaz edilebilir.
4 Haziran 2025 değişikliği
4 Haziran 2025 tarihinde 105/A maddesine, hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ve en az beş günü ceza infaz kurumunda geçirmesi şartı eklenmiştir. Aynı düzenlemeyle getirilen Geçici Madde 11 nedeniyle bu yeni şart, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlarda uygulanmaz. Bu nedenle denetimli serbestlik hesabında suç tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
5 yıl ceza alan bir kişinin denetimli serbestlikten yararlanıp yararlanamayacağı; suç türü, suç tarihi, iyi hâl, açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları ve ilgili infaz hükümlerine göre belirlenir. Bu nedenle 5 yıllık her hapis cezasında otomatik olarak aynı miktarda denetimli serbestlik uygulanacağı söylenemez.
5. Tutukluluk Mahsubu ve Tekerrür
- Tutukluluk mahsubu: Hükümlünün tutuklulukta veya gözaltında geçirdiği süreler cezasından mahsup edilir. Bu süre, koşullu salıverilme tarihini doğrudan geriye çeker; bazı dosyalarda mahkûmiyet sonrası fiilen kurumda kalınacak süreyi önemli ölçüde azaltır.
- Tekerrür: Birinci tekerrürde infaz oranı 2/3’e, ikinci tekerrürde 3/4’e yükselir. İkinci tekerrür hâlinde denetimli serbestlik uygulanmaz. Bu nedenle aynı 5 yıllık ceza, tekerrür hükmü bulunan bir dosyada çok daha uzun bir fiili infaz anlamına gelir.
- İçtima: Birden fazla cezanın içtima ettirilmesi hâlinde toplam süre değişir; hesap tek bir ceza üzerinden değil, içtima sonucu oluşan toplam üzerinden yapılır.
- Çocuk hükümlüler: 5275 sayılı Kanun’un 15. maddesi uyarınca 12–15 yaş arası çocuk hükümlülerde bir fiili gün üç gün, 15–18 yaş arasındakilerde bir fiili gün iki gün sayılır. Bu durum, fiilen geçirilecek süreyi belirgin biçimde kısaltır.
6. Gösterilen Örnek İnfaz Hesabı
Genel 1/2 koşullu salıverilme oranının uygulandığı bir dosyada 5 yıllık cezanın koşullu salıverilme hesabı 30 aydır. Denetimli serbestlik uygulanabiliyorsa fiilen ceza infaz kurumunda geçirilen süre bundan daha kısa olabilir.
| Kalem | Hesap |
| Toplam ceza | 60 ay |
| Koşullu salıverilme oranı | 1/2 |
| Koşullu salıverilme hesabı | 30 ay |
| Tutukluluk mahsubu | Dosyada varsa düşülür |
| Denetimli serbestlik | Dosyanın şartlarına göre ayrıca belirlenir |
| Fiilen kurumda geçirilecek süre | Yalnızca müddetname ile kesinleşir |
Bu nedenle 30 aylık koşullu salıverilme hesabından otomatik olarak belirli bir süre çıkarılarak herkes için aynı “yatar” sonucu elde edilmez. İki farklı dosyada aynı 5 yıllık ceza, biri denetimli serbestlikten yararlanırken diğeri yararlanamadığı için tamamen farklı tarihlerde sonuçlanabilir.
7. Sık Yapılan Üç Hata
- 1. Yalnızca ceza miktarına bakmak: İnfaz hesabı, suç türü ve suç tarihi bilinmeden yapılamaz.
- 2. Denetimli serbestliği kesin hak saymak: Denetimli serbestlik bir imkândır; şartların oluşması ve talepte bulunulması gerekir. Terör suçları ile ikinci tekerrür hâlinde uygulanmaz.
- 3. İnternetteki genel tablolara güvenmek: Genel oranlar yol göstericidir; kesin sonuç hüküm, müddetname ve infaz dosyası üzerinden çıkarılır. Hatalı hesaplanan müddetnameye itiraz edilebilir.
8. Uygulamada İzlenecek Adımlar
- İnfaz savcılığından müddetname talep edin veya dosyanızdaki müddetnameyi inceleyin.
- Müddetnamede ceza başlangıç tarihi, koşullu salıverilme tarihi, denetimli serbestlik başlangıç tarihi ve tam tahliye tarihini kontrol edin.
- Hesaplamada hata olduğunu düşünüyorsanız infaz hâkimliğine itiraz edin.
- Suç tarihinden sonra lehinize bir kanun değişikliği yapılmışsa, lehe kanun ilkesi kapsamında infaz hâkimliğine başvurabilirsiniz.
- Denetimli serbestlik şartlarının oluştuğunu düşünüyorsanız talebinizi yazılı olarak iletin.
9. Sonuç
5 yıl ceza alan bir kişinin ne kadar yatacağı; suç türüne, suç tarihine, koşullu salıverilme oranına, denetimli serbestlik şartlarının oluşmasına, tekerrür durumuna ve tutukluluk mahsubuna bağlıdır. Genel 1/2 oranının uygulandığı bir dosyada koşullu salıverilme hesabı 30 ay, 2/3 oranında 40 ay, 3/4 oranında ise 45 aydır. Ancak bu süreler fiilen cezaevinde geçirilecek sürenin kendisi değildir; denetimli serbestlik ve mahsup uygulandığında sonuç değişir. Kesin hesaplama her dosya için ayrı yapılır.
Kaynak: https://www.kozaavukatlik.com.tr/5-yil-ceza-alan-ne-kadar-yatar/
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Somut dosyanıza ilişkin kesin hesap, infaz dosyanız incelenerek yapılır.
